So sánh phong tục tập quán và pháp luật

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Go down

default So sánh phong tục tập quán và pháp luật

Bài gửi by LP1112 on Sat Oct 09, 2010 9:20 am

I.Đặt vấn đề:
Cùng với pháp luật, phong tục tập quán cũng là công cụ hữu hiệu ,quan trọng trong việc điều chỉnh , tổ chức, quản lí những hành động chung của con người. Pháp luật và phong tục, tập quán có mối quan hệ mật thiết với nhau bởi chính phong tục tập quán là nguồn hình thành pháp luật, pháp luật không thể tách rời phong tục tập quá. Tuy nhiên ở một chừng mực nào đó thì pháp luật cũng có sự tác động trở lại đối với phong tục tập quán. Ngoài ra, đánh giá về vai trò của pháp luật và phong tục, tập quán có thể thấy đây là những quy phạm có mối quan hệ chặt chẽ nên chúng cũng có những điểm giống và khác nhau. Vì vậy, chúng ta cần có sự tìm tòi, nhìn nhận một cách khách quan về 2 quy phạm này.

II.Khái niệm:
Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự do nhà nước ban hành và thừa nhận, được bảo dảm thực hiện,thể hiện ý chí của giai cấp hay lực lượng cầm quyền trong xã hội,là nhân tố điều chỉnh các quan hệ xã hội.
Phong tục là toàn bộ những hoạt động sống của con người hình thành trong quá trình lịch sử và ổn định thành nền nếp, được cộng đồng thừa nhận, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Phong tục không mang tính bắt buộc, cố định như nghi lễ, nghi thức nhưng cũng không tuỳ tiện theo hoạt động sống thường ngày. Nó trở thành một tập quán xã hội tương đối bền vững và tương đối thống nhất.
Tập quán chỉ thói quen trong sinh hoạt giao tiếp trong lao động sản xuất không chỉ của 1 cá nhân mà phải được cả cộng đồng thừa nhận và ai cũng tuân theo ở một địa phương nhất định. Tập quán của cộng đồng chi phối mỗi thành viên sống trong đó.
Phong tục tập quán là hệ thống các quy tắc xử sự do những người sống trong XH tự đặt ra được áp dụng vào đời sống và phục vụ cho nhu cầu tự quản của cộng đồng.
III. Giải quyết vấn đề:
1. Giống nhau:
Phong tục tập quán và pháp luật đều là những quy tắc xử sự chung của cộng đồng hướng dẫn cách xử sự cho mọi người trong xã hội, và vì chúng đều là những quy phạm xã hội nên chúng có những đặc điểm giống nhau.
Chúng là tiêu chuẩn để xác định giới hạn và đánh giá hành vi của con người xem hành vi đó của chủ thể là đúng hay là sai. Từ đó trở thành những
khuôn mẫu, chuẩn mực để hướng dẫn cách xử sự cho mọi người trong xã hội, để trong bất kỳ hoàn cảnh nào thì đều phải xử sự theo những cách đã nêu ra, giúp chủ thể biết mình phải làm gì trong những hoàn cảnh nhất định. Hơn nữa, phong tục tập quán và pháp luật đều tham gia điều chỉnh các mối quan hệ xã hội nhằm thiết lập và giữ gìn trật tự xã hội.
Ngoài ra cả pháp luật và phong tục tập quán được đặt ra không phải để cho một chủ thể cụ thể hay một tổ chức mà là cho nhiều chủ thể tham gia vào quan hệ xã hội mà chúng điều chỉnh. Vì vậy, cả 2 quy phạm này đều có tính xã hội thể hiện ý chí chung của một cộng đồng dân cư nhất định và có sự thay đổi theo điều kiện và tình hình phát triển của xã hội.
2. Khác nhau:
Tuy là đều là những quy phạm xã hội nhưng cả pháp luật và phong tục tập quán đều có những điểm khác nhau:
Thứ nhất là về sự hình thành ra đời và phát triển. Phong tục tập quán ra đời gần như gắn liền và phát triển với sự ra đời của con người, chúng được coi như “luật dân gian” hay “luật tự nhiên”. Trong khi đó, pháp luật ra đời gắn liền với sự ra đời của nhà nước bắt đầu từ thời kỳ chiếm hữu nô lệ, có nghĩa là sự ra đời của pháp luật cũng gắn liền với sự phân chia giai cấp trong xã hội, nó chỉ có thể hình thành theo con đường nhà nước. Như vậy, có thể thấy phong tục tập quán ra đời sớm hơn so với pháp luật.
Thứ hai, sự khác biệt giữa pháp luật và phong tục tập quán còn được thể hiện ở hình thức. Nếu pháp luật có nhiều hình thức và được thể hiện dưới hình thức cơ bản là tập quán pháp, tiền lệ pháp và văn bản quy phạm pháp luật. Còn phong tục tập quán không có tính xác định về hình thức bởi vì nó tồn tại dưới dạng bất thành văn, được lưu truyền bằng miệng. Phong tục tập quán vì lưu truyền bằng miệng nên thiếu tính chính xác dẫn tới việc áp dụng một cách tuỳ tiện, không thống nhất. Ngược lại, pháp luật được ban hành dưới dạng các văn bản nên có tính chính xác cao được sử dụng rộng rãi và có tính thống nhất.
Thứ ba sự khác biệt được thể hiện ở phạm vi tác động. Trong khi pháp luật có tác động tới mọi tổ chức cá nhân có liên quan trong xã hội thì phong tục tập quán chỉ tác động trong một cộng dân cư ở một địa phương nhất định. Nói tóm lại, pháp luật thể hiện tính quy phạm phổ biến trong khi phong tục tập quán chỉ là những quy phạm.
Thứ tư về chủ thể ban hành, phong tục tập quán do một nhóm người, một cộng đồng dân cư đặt ra, còn pháp luật là do nhà nước đặt ra. Vì vậy pháp luật luôn thể hiện ý chí nhà nước trong khi phong tục tập quán thường thể hiện ý chí của một cộng đồng dân cư nhất định.
Thứ năm về biện pháp bảo đảm thực hiện: Pháp luật ảo đảm thực hiện bằng các biện pháp mang tính quyền lực nhà nước từ tuyên truyền, phổ biến giáo dục, thuyết phục cho đến áp dụng các biện pháp cưỡng chế của nhà nước. Nó có một bộ máy chuyên nghiệp chuyên thực thi pháp luật: toàn án, nhà tù, quân đội, cảnh sát... Còn phong tục tập quán được bảo đảm thực hiện bằng dư luận xã hội, bằng sức thuyết phục và bằng các biện pháp cưỡng chế phi nhà nước.
Ngoài ra, pháp luật còn có tính hệ thống bởi vì pháp luật là một hệ thống các quy tắc xử sự chung để điều chỉnh nhiều loại quan hệ xã hội phát sinh trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống dân cư, kinh tế, lao động… nhưng các quy phạm đó lại tồn tại một cách thống nhất, giữa chúng có mối quan hệ nội tại để tạo nên chỉnh thể hệ thống pháp luật. Ngược lại phong tục tập quán không có tính hệ thống, nó tản mạn và cục bộ, ví dụ phong tục tập quán về ma chay và về cưới xin là hoàn toàn khác biệt, không liên quan gì tới nhau.

3. Mối quan hệ giữa pháp luật và phong tục tập quán:
a. Tác động của phong tục tập quán với pháp luật:
Sự tác động của phong tục tập quán đến các hoạt động pháp lí thực tiễn biểu hiện ở hai mặt: tích cực và tiêu cực.
Về mặt tích cực,phong tục tập quán tác động đến quá trình hình thành các qui định của pháp luật.Nó được coi là một nguồn luật quan trọng đối với một số hình thức nhà nước ở các giai đoạn lịch sử khác nhau.Ngoài ra,phong tục tập quán còn góp phần hình thành nhân cách pháp lý của con người trong đời sống xã hội. Nhiều phong tục tập quán tốt đẹp đã được nâng lên trở thành pháp luật phù hợp với ý chí nguyện vọng của nhà nước và của nhân dân.Chính vì thế những qui định đó sẽ rất gần gũi với đối tượng mà nó điều chỉnh,các chủ thể sẽ dễ dàng chấp nhận để thực hiện.Ngược lại,những phong tục tập quán trái với ý chí nhà nước cũng được nhà nước sử dụng để ban hành ra những quy phạm pháp luật phù hợp. Do truyền thống lịch sử của Việt Nam đã có cách đây hơn nghìn năm, vì vậy mà những phong tục tập quán của ta không những phong phú, đa dạng mà nó còn phản ánh chân thực đời sống tinh thần tốt đẹp của người dân Việt Nam và sau này chúng đã được nâng lên thành pháp luật. Nhắc đến phong tục tập quán của đất nước ta không thể không nhắc tới “Giỗ tổ Hùng Vương” ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm. Đó là một trong phong tục tập quán thể hiện truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, ghi nhớ công lao của tổ tiên. Năm 2007, “Giỗ tổ Hùng Vương” đã được pháp luật nước ta công nhận trở thành ngày “Quốc giỗ”, tất cả người dân Việt Nam đều được nghỉ ngày 10/3 âm lịch hàng năm để có thể sửa soạn cúng tổ tiên cho thật tươm tất. Không những vậy phong tục tập quán còn được áp dụng trong luật “Hôn nhân và gia đình” để kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp trong gia đình. Cụ thể hoá nhiệm vụ này, khoản 1 điều 3 luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định trách nhiệm của nhà nước và xã hội: “ Vận động nhân dân xoá bỏ phong tục tập quán lạc hâu về hôn nhân và gia đình, phát huy truyền thống phong tục tập quán tốt đẹp thể hiện bản sắc của mỗi dân tộc , xây dựng quan hệ hôn nhân và gia đình tiến bộ” và điều 6 luật này cũng khẳng định: “ Trong quan hệ hôn nhân và gia đình, những phong tục tập quán thể hiện bản sắc của mỗi dân tộc mà không trái với những nguyên tắc quy định tại Luật này thì được tôn trọng và phát huy”. Và chính những điều này đã giúp giải quyết các tranh chấp về hôn nhân và gia đình với hiệu quả khá cao. Hay điều 53 về “Luật Hôn nhân và gia đình” có viết: “Cái chết của một trong hai vợ chồng bắt đầu một thời kì để tang, kết thúc bằng lễ đóng cửa phần mộ.Người vợ hoặc chồng còn sống có nghĩa vụ phải chung thủy với người quá cố trong suốt thời kì để tang.” Điều 53 đã phản ánh trung thành phong tục bỏ mả và giữ mả vốn xuất phát từ vùng Tây Nguyên, ngoài ra cũng thể hiện truyền thống đạo lý, phong tục tập quán tốt đẹp của người Việt Nam. Hay trong nghị quyết 48 của bộ chính trị đã nhấn mạnh yêu cầu: “ Nghiên cứu khả năng khai thác, sử dụng án lệ, tập quán( kể cả tập quán và thông lệ quốc tế thương mại) và quy tắc của các hiệp hội, góp phần bổ sung và hoàn thiện pháp luật”.
Tuy nhiên, phong tục tập quán cũng có những tác động tiêu cực. Về vấn đề thực thi pháp luật,phong tục tập quán có 1 số nội dung lạc hậu gây cản trở đối với việc thực hiện pháp luật của nhà nước.Phong tục tập quán tạo tâm lý thói quen sống theo phong tục tập quán coi thường pháp luật ảnh hưởng đến quá trình thực thi pháp luật, tăng cường pháp chế. Những qui định chưa phù hợp với pháp luật hiện hành nhưng nó đã tồn tại lâu đời và ảnh hưởng nặng nề trong đời sống xã hội nên thường xảy ra tâm lí cục bộ địa phương “phép vua thua lệ làng”.Ngoài ra,việc thực hiện áp dụng phong tục tập quán trong xã hội còn mang tính nửa vời,không rõ ràng. Đó có thể là những phong tục tập quán hạn chế và gây ảnh hưởng đến việc sử dụng pháp luật như: tảo hôn, cúng ma, nổi dậy, mê tín dị đoan, trọng nam khinh nữ
b. Tác động của pháp luật với phong tục tập quán:
Do được nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện nên pháp luật mang tính quyền lực nhà nước và tác động mạnh đến phong tục tập quán. Còn phong tục tập quán lại có một đời sống thực tế đa dạng,phong phú về cả con đường hình thành và phương thức tồn tại.Có những phong tục tập quán phù hợp với pháp luật,thể hiện bản sắc văn hóa của dân tộc nhưng cũng có những phong tục tập quán trở thành hủ tục,trái pháp luật.Chính vì vậy nhà nước ghi nhận,củng cố và bảo vệ phong tục tập quán tốt đẹp dưới nhiều hình thức và biện pháp khác nhau là hết sức cần thiết.Ở một khía cạnh nào đó nhà nước thừa nhận các phong tục tập quán và nâng lên thành các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung là quy phạm pháp luật. Điểu này giúp cho phong tục tập quán được tôn trọng,bảo vệ và phát huy tác dụng trong cuộc sống, góp phần bảo tồn phát huy những phong tục tập quán truyền thống tốt đẹp khi chúng phù hợp với ý chí nhà nước và được thừa nhận trong pháp luật. Ví dụ như điều 5 hiến pháp 1992 quy định “ Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc và phát huy những phong tục tập quán truyền thống văn hoá tốt đẹp của mình”. Hay điều 3 Bộ luật dân sự 2005 quy định: “ Trong trường hợp pháp luật không quy định và các bên không thoả thuận thì có thể áp dụng tập quán pháp, nếu không có tập quán pháp thì áp dụng quy định tương tự của pháp luật. Tập quán và quy định tương tự của pháp luật không trái với những nguyên tắc quy định trong bộ luật này”.
Cùng với việc ghi nhận,củng cố,bảo vệ và giữu gìn phong tục tập quán tốt đẹp,pháp luật giữ vai trò quan trọng trong việc hạn chế loại,trừ những phong tục tập quán lạc hậu,những tập tục mang tính hủ tục không phù hợp với đời sống cộng đồng và pháp luật.Bằng những qui định cụ thể,pháp luật không cho phép hay liệt kê những phong tục tập quán bị cấm.Pháp luật tuyên truyền ,vận động các chủ thể trong xã hội không thực hiện các phong tục tập quán được coi là hủ tục,lạc hậu. Ngay trong điều 30 Hiến pháp 1992 đã xác định cần phải “bài trừ mê tín,hủ tục”. Ngoài ra,nghị định số 32/2002.NĐCP ngày 27/3/2002 quy định về việc áp dụng luật Hôn nhân gia đình đối với các dân tộc thiểu số cũng đã liệt kê những phong tục tập quán lạc hậu cần được xóa bỏ hoặc bị nghiêm cấm.Ví dụ như chế độ hôn nhân đa thê hay tục cướp vợ để cưỡng ép người phụ nữ làm vợ…
Những liên hệ trên đây để có được cái nhìn khách quan nhất trong mối quan hệ giữa phong tục tập quán và pháp luật, có những phong tục tập quán phù hợp với ý chí của nhà nước và của xã hội đã được nâng lên thành những điều luật, nhưng cũng có những phong tục tập quán lạc hậu, cổ hủ hạn chế pháp luật cần phải loại bỏ.
4. Mối quan hệ giữa pháp luật với phong tục tập quán trong điều chỉnh các quan hệ xã hội:
Ngoài sự tác động qua lại giữa pháp luật và phong tục tập quán ra, thì còn mội quan hệ giữa pháp luật với phong tục tập quán trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội được thể hiện ở ba phương diện. Thứ nhất là phong tục tập quán có khả năng thay thế sự điều chỉnh của pháp luật trong những phạm vi nhất định và ở một số lĩnh vực quan hệ xã hội nhất định. Bởi vì trong điều kiện mà trình độ phát triển của các cộng đồng tộc người còn đang rất khác biệt nhau thì các quy phạm pháp luật ở trình độ khái quát cao khó xâm nhập vào các lĩnh vực cụ thể của đời sống cộng đồng.Ví dụ như các quy định về chế độ sở hữu về sử dụng tài nguyên cũng rất khó đưa vào áp dụng với một số tộc người du canh du cư. Vì vậy, phong tục tập quán ở các trường hợp này có ý nghĩa quan trọng để thay thế pháp luật.
Thứ hai, phong tục tập quán có vai trò bổ sung cho pháp luật trong những điều kiện nhất định. Vì trong thực tiễn luôn tồn tại những vấn đề cụ thể mà pháp luật hoặc chưa quy định hoặc quy định chưa đầy đủ. Trong những trường hợp đó, các quy phạm xã hội khác có tác dụng bổ sung cho pháp luật để điều chỉnh các hành vi xã hội.
Ngoài ra, phong tục tập quán có tác dụng hỗ trợ cho việc thực hiện pháp luật trong nhiều lĩnh vực thể hiện rõ nhất trong việc thực hiện áp dụng các quy định của pháp luật, cho việc chi tiết hoá, cụ thể hoá pháp luật.
IV.Tổng kết:

Trong giai đoạn xây dựng và hoàn thiện Nhà nước ở nước ta hiện nay,pháp luật giữ vị trí quan trọng nhất,song nó cũng không phải là công cụ duy nhất để điều chỉnh các quan hệ xã hội.Cùng với pháp luật còn có rất nhiều công cụ điều chỉnh khác,trong đó phải kể đến những phong tục tập quán. Một hệ thống pháp luật dù hoàn chỉnh đến đâu cũng không thể đạt hiệu quả cao nhất nếu không biến thành tình cảm,thói quen và niềm tin của đại bộ phận nhân dân. Vì vậy, muốn nhà nước vừa mang tính nhân dân và tính dân tộc cần biết kết hợp với phong tục tập quán,biết chắt lọc tính ưu việt của nó đề cùng pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ xã hội.Phong tục tập quán với nội dung,bản chất,chức năng của nó chứa đựng những tri thức dân gian,giá trị truyền thống sẽ giúp nâng cao được đời sống pháp lí,trình độ pháp lí,góp phần ngăn chặn những hủ tục,lạc hậu,giữ gìn trật tự xã hội,ngăn chặn văn hóa ngoại lai xâm nhập,bảo vệ thuần phong mỹ tục của dân tộc.






Tài liệu tham khảo:

1/ Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật, Trường đại học luật Hà Nội, tháng 2/2003.
2/ Hướng dẫn ôn tập môn học Lý luận nhà nước và pháp luật, PGS.TS Nguyễn Thị Hồi, tháng 8/2010
3/ http://sinhvienluat.vn
4/ http://thontinphapluatdansu.wordpress.com
5/ http://vi.wikipedia.org
6/ Luận văn thạc sỹ môn Lý luận nhà nước và pháp luật, Hoàng Trọng Vĩnh, tháng 2/2006.

LP1112
Moderator
Moderator

Nam
Tổng số bài gửi : 614
Age : 23
+ Nơi ở : paradise
+ Tính tình : hiền lành, điềm đạm, chân tình:))
+ Đang học/làm việc tại .... : TNH
+ Câu nói ưa thích của tớ .... : Hôm nay tôi mới biết mình đã đánh mất quá nhiều
Registration date : 02/01/2008

Character sheet
công lực:
0/0  (0/0)
kinh nghiệm:
125/125  (125/125)
nghề nghiệp.:

Xem lý lịch thành viên

Về Đầu Trang Go down

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Về Đầu Trang

- Similar topics

 
Permissions in this forum:
Bạn không có quyền trả lời bài viết